بیش از 850منطقه آزاد در دنیا وجود دارد که اولین آنها 120 سال پیش در بندر هامبورگ بوجود آمد مهمترین دلیل شکل گیری مناطق آزاد رفع موانع و محدودیتها برای دستیابی به توسعه ملی و راهیابی به بازارهای جهانی است مناطق آزاد در 6 نسل تولد یافته اند که آخرین شکل آنها امروزه با هدف هم پیوندی اقتصاد ملی با اقتصاد جهانی ایجاد می شوند منطقه آزاد ارس، تمرینی جدی برای ورود به اقتصاد جهانی و عضویت در سازمان تجارت جهانی است بیش از 5 قرن پیش فضایی جدید به عنوان مناطق آزاد برای ایجاد اقتصادی رقابتی و پایدار پیش روی کشورهای جهان قرار گرفت مناطق آزاد اکثرا در بنادر مختلف جهت جمع آوری کالا و تمرکز و مبادله یا محلی برای تمرکز سرمایه ایجاد شدند و به مرو زمان تفکر جدیدی مبنی بر استفاده بیشتر از حضور میهمانان در این مناطق شکل گرفت منطقه آزاد منطقه ای خارج از مرزهای گمرکی هر کشور است و در چهارچوب قوانین خاص اداره می شود در منطقه آزاد فعالیتهای اقتصادی از معافیت مالیاتی برخوردار بوده و تجارت آزاد با سایر نقاط جهان بدون پرداخت حقوق و عوارض گمرکی مجاز است مجلس شورای اسلامی در راستای توسعه اقتصادی کشور، تاسیس اولین مناطق آزاد را در سال 73 تصویب کرد سه منطقه آزاد کیش، قشم و چابهار اولین مناطق آزاد کشور در راستای رشد و توسعه و جذب سرمایه های داخل و خارج از سال 73 بوجود آمدند فعالیت اصلی اولین مناطق آزاد کشور جهت ایجاد زیرساختها برای جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی و قوانین مبادلات تجاری و ایجاد پایگاههای صادراتی از سال 73 آغاز شد سه منطقه آزاد جدید کشور شامل ارس، اروند و انزلی پس از فعالیت حدود 10 ساله مناطق آزاد قبلی در سال 82 تاسیس گردیدند ارس تنها منطقه آزاد شمالغرب کشور است و مرکزیت آنرا شهر جلفا تشکیل می دهد ارس تنها منطقه آزاد شمالغرب کشور است که فعالیت خود را رسماً از سال 84 شروع کرد انتخاب ارس بعنوان منطقه آزاد تجاری صنعتی، ناشی از سوابق تاریخی اقتصادی و نقش آن در مبادلات بین المللی در طول سالیان دراز بوده است هم اکنون محدوده مصوب منطقه آزاد ارس 9700 هکتار است که بدلیل محصور نبودن آن، قوانین مناطق آزاد در آن فقط در محدوده 135هکتاری فاز یک صنعتی آن اعمال می شود اجرای طرح اصلاح محدوده منطقه آزاد ارس، محدوده آنرا به 23500 هکتار افزایش داده و بلافاصله عملیات فنس کشی و استقرار گمرکات در مبادی ورود و خروج آن شروع می شود وجود زیرساختهای آماده گمرک، راه آهن، جاده، آب، برق و گاز از مهمترین مزایای منطقه آزاد ارس نسبت به سایر مناطق آزاد کشور است ارس، اولین و تنهاترین راه آهن برقی کشور را در خود جای داده است ارس، در نقطه اتصال خطوط مواصلاتی راه آهن و شوسه ایران و کشورهای قفقاز و ماورای قفقاز قرار گرفته است و در طول تاریخ از اهمیت ارتباطی و ترانزیتی ویژه ای برخورار بوده است ارس بواسطه پایانه مرزی جلفا دارای ارتباط مستقیم با جمهوری خودمختار نخجوان بوده و با کشورهای ارمنستان و آذربایجان نیز ارتباط غیرمستقیم و نزدیک دارد ارس در طول تاریخ با عنایت به نقش گذرگاهی و اتصال مرکز ایران به قفقاز و اروپا، نقش مهمی را در حمل و نقل ایفا نموده است انتخاب مرز جلفا از قدیم الایام توسط دولتمردان و تجار برای مسافرت به اروپا، بیانگر نقش اساسی و استراتژیک آن در حمل و نقل و بازرگانی است منطقه جلفا و ارس از دیرباز بعنوان یکی از قطبهای حمل و نقل کشور و منطقه مطرح بوده است و به دلیل موقعیت استراتژیک خود، اولین قطار برقی ایران از آن می گذرد جلفا بواسطه گمرک یکصدساله خود سابقه بازرگانی و حمل و نقلی درخشانی را در تاریخ خود دارد راه آهن ارس به راه آهن سراسری ایران، ترکیه و جمهوری نخجوان متصل است که بر اهمیت موقعیت استراتژیک این منطقه افزوده است روزگاری نه چندان دور ایستگاه راه آهن جلفا شاهد بارگیری و تخلیه بیش از 300 واگن کالا در روز بوده است و می رود که این نقش با حضور منطقه آزاد ارس احیا شود تسریع در انجام امور زیربنایی، عمران و آبادی، رشد و توسعه اقتصادی، سرمایه گذاری و افزایش درآمد عمومی و بالاخره حضور فعال در بازارهای جهانی، تنها بخشی از اهداف ایجاد منطقه آزاد ارس هستند تامین انرژی از زیربنایی ترین موارد توسعه هر صنعت است. شبکه وسیع برق ارس بستر مناسبی را جهت هر صنعت فراهم نموده است گازرسانی کامل به فاز صنعتی منطقه آزاد ارس و کلیه روستاهای منطقه بعنوان انرژی ارزان و گستردگی شبکه مخابراتی و بهره گیری از فیبر نوری از زیرساختهای آماده در این منطقه می باشد دسترسی به رود ارس بعنوان منبع تامین آب مساعد جهت کشاورزی بهمراه دشتهای وسیع کشاورزی گردیان و گلفرج، زمینه تبدیل ارس به یکی از قطبهای کشاورزی کشور را فراهم آوره است وجود دشتهای گردیان و گلفرج و طرح های گلخانه ای و شیلات در منطقه آزاد ارس زمینه ساز شکل گیری صنایع تبدیلی و پایانه صادراتی محصولات کشاورزی و شیلات است طبق سند ملی توسعه منطقه آزاد ارس، تنها منطقه آزادی است که دسترسی به نیروی انسانی متخصص بومی در منطقه را دارد واین سرمایه مهم و حیاتی برای کار محسوب می شود منطقه آزاد ارس تمرینی جدی برای مدیریت توسعه کشور و فرصتی تازه برای سرمایه گذاری و عمران می باشد مجاورت با تبریز، یکی از قطبهای علمی و صنعتی کشور و نیز فرودگاه تبریز بعنوان امکان ارتباطات هوایی، از مزیتهای ویژه منطقه آزاد ارس بشمار می رود ارس دسترسی سریع و سهل به بازار کشورهای سی آی اس داشته و در مسیر جاده ابریشم واقع است منطقه آزاد ارس مکانی برای خرده فروشی کالای وارداتی نیست بلکه زمینه ای جهت سرمایه گذاری در بخش های گوناگون و سکویی برای صادرات کالا به خارج است پس از محصور شدن محدوده منطقه آزاد ارس، ورود و خروج اتباع خارجی به این منطقه بدون ویزا انجام می گیرد کلیه فعالیتهای اقتصادی انجام یافته در منطقه آزاد ارس از تاریخ بهره برداری تا 15 سال معاف از مالیات هستند در منطقه آزاد ارس هیچ محدودیتی برای سرمایه گذاری و انتقال سرمایه داخلی و خارج کشور یا سایر مناطق آزاد ایران وجود ندارد هم اکنون 148 شرکت ایرانی و خارجی در منطقه آزاد ارس به ثبت رسیده است 78 شرکت تولیدی، 31 شرکت بازرگانی، 28 شرکت خدماتی و 11 شرکت عمرانی و پژوهشی با مالکیت ایرانی، خارجی و ایرانی- خارجی در منطقه آزاد ارس به ثبت رسیده است از 148 شرکت به ثبت رسیده در منطقه آزاد ارس، 132 شرکت ایرانی، 7 شرکت ایرانی- خارجی و 9 شرکت خارجی می باشد گردشگری یک صنعت و یکی از ارکان توسعه محسوب می شود منطقه آزاد ارس تا 5 سال آینده به یکی از مناطق گردشگری مطرح کشور تبدیل می شود. پیش بینی کارشناسان 5/1 میلیون گردشگر در سال برای سال 1390 است اجرای پروژه های گردشگری دشت گردیان منطقه آزاد ارس را به یکی از قطبهای گردشگری ایران و منطقه تبدیل می کند هتل 4ستاره ارس یکی از برنامه های توسعه گردشگری در منطقه هم اکنون در حال اجراست